To παρακάτω κείμενο το είχα υποσχεθεί στους Κ.Δ., Γ.Κ. και Γ.Γ. την περίοδο που «έτρεχε» η απεργία που οργάνωνε η ΣΒΕΟΔ για τις 8 Οκτώβρη του 2020. Συμμετείχα στη συνέλευση και στην απεργιακή προετοιμασία της ΣΒΕΟΔ από μεριάς της Επιτροπής εργαζομένων οδηγών δικύκλου στα βιβλιοπωλεία και τους εκδοτικούς οίκους. Απολύθηκα τον Ιούνη του 2020 – εδώ και η ανακοίνωση της ΣΒΕΟΔ.
Το συγκεκριμένο κείμενο θα αναφερόταν στους «εξωτερικούς» υπαλλήλους στα βιβλιοπωλεία και στους εκδοτικούς οίκους ως μια κατάθεση «μικρών» ιστορικών στιγμών πριν την έλευση της ΣΒΕΟΔ στο ιστορικό προσκήνιο του κλάδου. Από το 2021 έως το 2025 πέρασε πολύς καιρός θα μπορούσε να πει κάποιος/α. Λόγοι υπήρχαν πολλοί. Ήρθε η ώρα να σας το δώσω και η συνέλευση ας αποφασίσει πως θα το χειριστεί και που θα το κατατάξει.
Παρά τα χρόνια από τη συγγραφή του κειμένου, νομίζω δεν είναι «μπαγιάτικο», γιατί τα γεγονότα (έχει περάσει μια 20ετία) μας θυμίζουν τους πρωτοπόρους μικρούς ταξικούς πυρήνες μιας άλλης εποχής, σε έναν τελείως διαφορετικό ελληνικό καπιταλισμό, όπου εκκολαπτόταν το «μεγάλο», ένα σωματείο, δηλαδή, με την αναγνωρισιμότητα της ΣΒΕΟΔ.
Αυτά τα λίγα. Και κάτι τελευταίο, αυτό που πρέπει πάντα να κρατάμε είναι ότι είμαστε παιδιά της εργατικής τάξης και γι’ αυτήν την τάξη είναι που δίνουμε τον πιο σκληρό αλλά και όμορφο αγώνα…
Συντροφικά Γ. Φ.
Απρίλης 2025
Μια «μικρή» ιστορία από τον χώρο του βιβλίου πριν τον νόμο 4611…
Στα βιβλιοπωλεία και στους εκδοτικούς οίκους η μεταφορά των εμπορευμάτων ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 έκανε απαραίτητο τον οδηγό δικύκλου. Οι εργοδότες, ανάλογα τον κύκλο πωλήσεων που άνοιγαν εντός και εκτός Αττικής, προσάρμοζαν και τους εργαζόμενους σε ανάλογα «πόστα». Οι υπάλληλοι στα βιβλιοπωλεία της δεκαετίας του 1960 και του ‘70, για παράδειγμα, δεν
χρειαζόταν να έχουν δίκυκλο, έκαναν τα «γαϊδουράκια», κουβαλώντας τα βιβλία στις πλάτες και σε αυτοσχέδια καρότσια. Μια δουλειά πραγματικά βαριά. Τα βιβλιοπωλεία και οι εκδοτικοί οίκοι βρίσκονταν στο ευρύτερο ιστορικό κέντρο και οι αποστάσεις ήταν σχετικά μικρές. Αυτό φυσικά δεν έκανε εύκολη τη μεταφορά βιβλίων – ίσα-ίσα, ήταν μια επίπονη εργασία και δεν είναι τυχαίο το γενικευμένο «σαραβάλιασμα» των συνταξιούχων συναδέλφων[1] από τα κουβαλήματα και την ορθοστασία.
[1] Ένα βιβλίο που έχει πολλά στοιχεία και μνήμες για τη ζωή των υπάλληλων στα βιβλιοπωλεία για την περίοδο 1923-2000(!) και αξίζει να διαβαστεί από τους βιβλιοϋπαλλήλους είναι του Νίκου Παντελάκη με τίτλο Σαν να διάβασα ένα βιβλίο. Εκεί περιγράφεται η βαριά δουλειά, τα εξαήμερα και τα σκληρά ωράρια στο εμπόριο και στα βιβλιοπωλεία για τους υπαλλήλους. Ο κυρ Νίκος ξεκίνησε ως υπάλληλος από ανήλικος (δέκα ετών!) στις εκδόσεις της Εστίας και οι πλάτες του κουβάλησαν τόνους βιβλίων…
Η πρώτη αποτύπωση του «συναδέλφου δικυκλιστή» και των ιδιαίτερων αιτημάτων του άρχισε να αποτυπώνεται δειλά-δειλά στις αρχές του 2000. Όταν οι αγγελίες άρχισαν να γεμίζουν ζητώντας «παιδιά-παπιά», όταν ο εργάτης έπρεπε να φέρει μαζί του και το εργαλείο του για να δουλέψει και να πληρωθεί μεροκάματο. Όπως στις πιάτσες των οικοδόμων στην Ομόνοια τη δεκαετία του ‘60 μέχρι και τις αρχές του ‘80 σχεδόν, που οι οικοδόμοι κρατούσαν το εργαλείο της «ειδίκευσής» τους και διάλεγε από την καρότσα ο εργολάβος ανάλογα τις ανάγκες της οικοδομής…
Μέσα από αναδιαρθρώσεις και μετασχηματισμούς του ελληνικού καπιταλισμού μπήκε στο προσκήνιο ένας νέος εργάτης-μάζα, αυτός του οδηγού δικύκλου. Την ίδια περίοδο η ελληνική οικονομία προσανατολίστηκε στον τριτογενή τομέα. Μέρος του η μεταφορά και διακίνηση των εμπορευμάτων. Τα «παιδιά με τα παπιά» άρχισαν να αυξάνονται και να γίνονται χιλιάδες. Για τη συγκρότηση, τη συνδικαλιστική αποτύπωση, την πάλη γραμμών μέσα στο νέο αυτό επάγγελμα του οδηγού δικύκλου έχει τοποθετηθεί η ΣΒΕΟΔ – πάνω στην ιστορική εξέλιξη αυτής της διαδικασίας και στην εμφάνιση του εργαζόμενου-δικυκλιστή. Σε αυτή πέφτει και το κύριο βάρος καταγραφής της αγωνιστικής ταξικής εμπειρίας…
Εμείς θα σταθούμε σε μια μικρή ιστορία που αξίζει την καταγραφή και ίσως συμβάλλει στην ταξική μνήμη «των παιδιών με τα παπιά». Την είχαμε υποσχεθεί στους συναδέλφους και φίλους της ΣΒΕΟΔ· έτσι για να θυμόμαστε το παρελθόν και να προχωράμε πιο αισιόδοξοι με όσα έχουμε πετύχει σήμερα στον κλάδο με την ακούραστη δράση της ΣΒΕΟΔ, αλλά και για όσα έχουμε να κατακτήσουμε ακόμη.
Πριν ιδρυθεί, λοιπόν, η ΣΒΕΟΔ, την ταξική σύγκρουση με τα αφεντικά για το ζήτημα της μαζικής προλεταριακής φιγούρας του δικυκλιστή συναδέλφου τη σήκωναν συλλογικότητες και ομάδες που ξεπετάγονταν μέσα από το ταξικό ανταγωνιστικό κίνημα.
Έτσι, τα συνδικαλιστικά και δίκαια ταξικά αιτήματα που βάζει σήμερα η ΣΒΕΟΔ και μπορεί να κινητοποιεί χιλιάδες εργαζόμενους πέρασαν από φωτιά και σίδερο στην ταξική πάλη. Διάφορες πρωτοβουλίες εργαζομένων (κυρίως στην Αθήνα) φτιάχτηκαν για να υπερασπίσουν τα εργατικά δικαιώματα της όλο και πιο ορατής μαζικής φιγούρας του «παιδιού με το παπί».
Τα σέρβις, οι βενζίνες, η φθορά του παπιού, η σύμβαση που ήταν ακαθόριστη και βοηθούσε τα αφεντικά να αυθαιρετούν, τα ένσημα, τα ΜΑΠ (μέσα ατομικής προστασίας). Όλα αυτά ούτε δόθηκαν, ούτε χαρίστηκαν, μα ήταν επίπονη δουλειά και αγώνας δεκάδων, στην αρχή, και εκατοντάδων, στη συνέχεια, πρωτοπόρων εργατών/τριών με αγωνιστικό φρόνημα. Μέσα από αυτές τις πρώτες φύτρες ταξικής αντιπαράθεσης ξεπήδησε και μέρος της μαγιάς που μετέπειτα ίδρυσε και τη ΣΒΕΟΔ.
Μία από αυτές τις φύτρες, που έβαλε το ζήτημα των αιτημάτων για το «παιδί-παπί» και την αναγνώριση του επαγγέλματος, ήταν και η συλλογικότητα Εργάτες-τριες από τον χώρο του βιβλίου που έβγαζε και κολλούσε την εφημερίδα τοίχου Βιβλιοφρικάριος (2001-2014), και είχε ως σημείο αναφοράς την ταξική αντιπαράθεση στα βιβλιοπωλεία και τους εκδοτικούς οίκους.
Φυσικά, κομβική σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες ήταν και η κίνηση των caballeros, που πρώτοι προώθησαν την πρακτική της απεργιακής μοτοπορείας (15/3/2006) και μέσω αυτής τα «παιδιά με τα παπιά» βγήκαν από την «αφάνεια» ως εργάτες που παλεύουν για δικαιώματα και απαιτούν απ’ τα αφεντικά να βάλουν το χέρι στη τσέπη («Δεν είμαστε παιδιά, δεν είμαστε παπιά, είμαστε εργάτες, γαμώ τα αφεντικά», φωναζόταν εκτός των άλλων συνθημάτων).
Ας επιστρέψουμε στον Βιβλιοφρικάριο. Ήδη από το πρώτο φύλλο το 2001 βάζει το ζήτημα του συναδέλφου που κουβαλά τα βιβλία με το παπί του σε βροχές και χιόνια. Αν κοιτάξει κανείς τα φύλλα της πρώτης περιόδου θα δει συνεχείς αναφορές στους εξωτερικούς υπαλλήλους των βιβλιοπωλείων. Οι «βιβλιοφρικάριοι» (όπως έμειναν γνωστοί στην «αργκό» του ταξικού ανταγωνιστικού κινήματος) είχαν ξεκινήσει μια βαθιά ζύμωση για το ζήτημα μέσα στους χώρους δουλειάς και παρακολουθούσαν με αμείωτο ενδιαφέρον την κινητικότητα των εξωτερικών-κούριερ. Έτσι, και στα βιβλιοπωλεία, στέριωσε ένας πυρήνας πρωτοπόρων εργαζομένων που έκανε ό,τι μπορούσε για να κερδηθούν δικαιώματα και να σταματήσει η αυθαιρεσία εις βάρος των εξωτερικών υπαλλήλων. Ήδη τα εργατικά ατυχήματα (πολλά θανατηφόρα) είχαν αρχίσει να αυξάνονται μαζί με την εντατικοποίηση. Πολλοί συνάδελφοι είχαν σκληρά ατυχήματα στους δρόμους, που έδειχναν κατάματα τη σκληρή φύση της δουλειάς.
Όπως γράψαμε και παραπάνω, τα βιβλία έχουν πολύ βάρος και η μεταφορά κουτιών με βιβλία μετέτρεπε τα παπιά σε φορτηγά. Πράγμα που γίνεται μέχρι τις μέρες μας (αρκεί μια βόλτα στα πρακτορεία της Ορφέως και του Ρέντη για να καταλάβει κανείς με γυμνό μάτι ότι οι «εξωτερικοί» των βιβλιοπωλείων συναγωνίζονται φορτία βαν… ειδικά την εορταστική περίοδο). Πολλοί συνάδελφοι έχουν σακατευτεί, όπως ένας συνάδελφος εξωτερικός που δούλευε στον Παπασωτηρίου και χαροπάλεψε μήνες στο νοσοκομείο. Έκτοτε, τον βασανίζει μόνιμη αναπηρία· αλλά και δεκάδες άλλα περιστατικά ατυχημάτων συναδέλφων, που μόνο οργή σε γεμίζουν όταν τα σκέφτεσαι.
Μέσα στις πιάτσες των βιβλιοϋπαλλήλων μπήκε από νωρίς στη συζήτηση η διεκδίκηση για εταιρικό μηχανάκι, που πλέον είναι πάγιο αίτημα και κατοχυρώνεται από τον νόμο 4611 που κερδήθηκε με τους αγώνες που η ΣΒΕΟΔ καθοδηγούσε. Φυσικά βενζίνες, σέρβις κλπ. ήταν όλα υπό αμφισβήτηση από τα αφεντικά (στην πλειοψηφία των χώρων δουλειάς δεν δίνονταν) και κυριαρχούσε το «περίπου» μέχρι και την ανάπτυξη της ΣΒΕΟΔ και της σταθερής συνδικαλιστικής δουλειάς της.
Η διεκδίκηση για εταιρικό μηχανάκι
Στο βιβλιοπωλείο Albatros, που διακινούσε τις εκδόσεις Άγρα, δούλευε ο συνάδελφος Γ.Φ., μέλος του Βιβλιοφρικάριου. Ήταν, ταυτόχρονα, εσωτερικός υπάλληλος αλλά και το «παιδί με το παπί». Η σύμβαση του τον όριζε ως υπάλληλο γραφείου. Μετά από δύο χρόνια εργασίας, το μηχανάκι που έβαζε στη δουλειά «κλάταρε». Ο Γ.Φ. ζήτησε επίμονα να λυθεί το ζήτημα και να αγοραστεί μηχανάκι από την εργοδοσία. Αυτό έγινε τρεις φορές – και τις τρεις η απάντηση ήταν ΟΧΙ. Μιλάμε για τον μακρινό Νοέμβρη του 2007.
Η άρνηση της εργοδοσίας απαντήθηκε ως εξής από τον Γ.Φ.: ενημέρωσε τον Σύλλογο Βιβλίου-Χάρτου και με τον Βιβλιοφρικάριο τύπωσε προκήρυξη, που μοιράστηκε σε όλον τον «χώρο του βιβλίου», η οποία έλεγε ότι στη δουλειά θα κάνει ό,τι του ορίζει η σύμβαση και να του δώσει για να δουλέψει η εργοδοσία εταιρικό μηχανάκι γιατί η σύμβαση δεν ορίζει ότι πρέπει να φέρνει δικό του μηχανάκι για τις εξωτερικές εργασίες. Ξεκίνησε αποχή από τις εξωτερικές εργασίες με αποτέλεσμα ο όγκος εργασίας που έμενε προς διακίνηση να γίνεται τεράστιος. Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες από πλευράς εργοδοσίας με απειλές και εξώδικα αλλά και με την απειλή της απόλυσης. Η αποχή από τις εξωτερικές εργασίες συνεχίστηκε για πάνω από μια βδομάδα και η απάντηση των αφεντικών ήταν η απόλυση. Υπό μια έννοια αυτή η αποχή ήταν που άνοιξε έμπρακτα το καυτό «θέμα» για τα μηχανάκια στον «χώρο του βιβλίου», δηλαδή το αίτημα για εταιρικό παπί.
Η απόλυση του Γ.Φ. συσπείρωσε τον Βιβλιοφρικάριο και τον Σύλλογο Βιβλίου-Χάρτου. Ο Σύλλογος, ενήμερος καθώς ήταν, παρενέβη άμεσα, στέλνοντας κλιμάκιο να μιλήσει στους εργοδότες, αναφέροντας πως αν δεν επαναπροσληφθεί ο συνάδελφος, θα καλεστεί τετράωρη στάση στα βιβλιοπωλεία και τους εκδοτικούς οίκους. Να θυμίσουμε ότι είχε αρχίσει να αλλάζει ο
συσχετισμός με την απεργία του Μάρτη του 2006 (με μεγάλη συμμετοχή νέων συναδέλφων) και, φυσικά, για τους εκδοτικούς οίκους και τα βιβλιοπωλεία με την απεργία-ορόσημο της 18ης Μαΐου του 2006, οργανωμένη από τον Σύλλογο με δουλειά μυρμηγκιού και φυσικά με την ολόπλευρη στήριξη του Βιβλιοφρικάριου.
Αυτή η προίκα ήταν που επέβαλε την επαναπρόσληψη του Γ.Φ. αλλά και το –σπουδαιότερο– να αγοράσει το βιβλιοπωλείο Albatros, διανομή των εκδόσεων Άγρα, εταιρικό παπί για τον εργαζόμενο. Μαζί με αυτήν τη «μικρή» αλλά μεγάλη νίκη όσον αφορά το αίτημα που κερδήθηκε, άνοιξε ο δρόμος για εταιρικά παπιά στις αρχές του 2008 στον «χώρο του βιβλίου»… Μετά τις αγωνιστικές παρεμβάσεις των βιβλιοϋπαλλήλων, ήρθε και η ΣΣΕ που υπογράφηκε από τον ΕΝΕΛΒΙ τον Σεπτέμβρη του 2008, η οποία αναγνώριζε την ειδικότητα και υποχρέωνε τον εργοδότη να παρέχει εταιρικά μηχανάκια, ΜΑΠ, να πληρώνει τα πρόστιμα κλπ., τα οποία για πρώτη φορά μπήκαν ρητά σε ΣΣΕ. Αυτή η ΣΣΕ καταπατήθηκε πριν στεγνώσει η μελάνη, αφού μπαίναμε πλέον σε μια βαθύτατη καπιταλιστική κρίση όπου ανατρέπονταν από τα αφεντικά οι κατακτήσεις ενός αιώνα.
Στην απεργία του Μαρτίου του 2008, και με
την ύπαρξη πλέον της ΣΒΕΟΔ, ο Βιβλιοφρικάριος πήρε την πρωτοβουλία και έφτιαξε την «Επιτροπή εργαζομένων με μηχανάκι στον χώρο του βιβλίου», την οποία ενίσχυσαν μέλη του Συλλόγου και πολλοί συνάδελφοι εξωτερικοί υπάλληλοι. Στην εν λόγω απεργία συμμετείχαν είκοσι «παπιά» και κατευθύνθηκαν με μίνι-μοτοπορεία από το Πνευματικό Κέντρο στο Πεδίον του Άρεως που ήταν ο τόπος συγκέντρωσης. Αυτή η απεργία ήταν ο λόγος να απολυθεί ο εξωτερικός υπάλληλος Μ. από την Πρωτοπορία την επομένη, αλλά, ο πρώην μαοϊκός εργοδότης Τρικεριώτης «λύγισε» κάτω από την άμεση κινητοποίηση έξω από το μαγαζί της ΣΒΕΟΔ, του Συλλόγου Βιβλίου-Χάρτου και του Βιβλιοφρικάριου. Η επαναπρόσληψη του Μ. ήταν άλλη μια «μικρή» νίκη της ταξικής αλληλεγγύης.
Για την ιστορία, το καλοκαίρι του 2008 ο Γ.Φ. απολύθηκε «λόγω κρίσης» της επιχείρησης, αλλά είχε ήδη μπει το νερό στο αυλάκι και το εταιρικό μηχανάκι ήταν μια κερδισμένη παρακαταθήκη για τον επόμενο συνάδελφο… Η επόμενη μάχη για εταιρικό παπί δόθηκε στις εκδόσεις Ολκός, όταν ο Γ.Φ. διεκδίκησε και σε αυτόν τον εκδοτικό οίκο μηχανάκι και το αίτημά του ικανοποιήθηκε. Βέβαια μετά από λίγους μήνες, τον Δεκέμβρη του 2008, απολύθηκε. Ο λόγος; «Σκληρός συνδικαλιστής», που απεργεί και χαλάει το οικογενειακό κλίμα. Έκτοτε, ο «χώρος του βιβλίου» δίνει συνεχώς το παρών μέσα από επιτροπές στα ζητήματα του οδηγού δικύκλου και στηρίζει πολύπλευρα τη ΣΒΕΟΔ, που σηκώνει το κύριο βάρος μάχης για το επάγγελμα. Σήμερα, στον «χώρο του βιβλίου» δραστηριοποιείται η «Επιτροπή εργαζομένων οδηγών δικύκλου στα βιβλιοπωλεία και τους εκδοτικούς οίκους» και συμμετέχει στις κινητοποιήσεις.
Κλείνοντας αυτό το κείμενο να μνημονεύσουμε δύο «βιβλιοφρικάριους», που δούλευαν με το μηχανάκι και δεν είναι πια κοντά μας: τον Γιάννη Σαρηγιάννη και τον Λουκά Μιδούχα. Έφυγαν νωρίς, αλλά έβαλαν το λιθαράκι τους για να μπορεί να στηθεί η εργατική τάξη στα πόδια της και να παλέψει για το δίκιο της. Τους ευχαριστούμε γι’ αυτό και συνεχίζουμε με κάθε τρόπο τη «δουλειά του μυρμηγκιού» μέχρι τη νίκη.
Γ. Φ. πρώην «βιβλιοφρικάριος» και μέλος της Βίδας
Οκτώβρης 2021
